2170 Antwerpen gevelbeelden (foto)

 

Akkerbouwstr49 DeMeers c96
vkb1.1477 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Akkerbouwstraat 49, De Meers

 

Op eerste verdieping van zijgevel aan kant 'De Meers'. Klein (ca. 35 cm groot) slank beeldje, wit. Plaatsing moederkensdag augustus 1979. Aankoop Lourdes-Oostakker, 2000 BEF. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 

  • Louis Van Soom, 'Onze Lieve Vrouwebeelden te Merksem', 'de Kijkuit', nr. 69 (03/1990), p. 9-10

 


 

Azalealei58-60 c96
vkb1.0857 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Azalealei 60

 

Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Boerenkrijgplein14 c96
vkb1.0754 - Onze-Lieve-Vrouw - Boerenkrijgplein

 

Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

vkb1 1482 borrewaterstr int c96
vkb1.1482 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Borrewaterstraat ('Kleindok', nu speelplein)

 

Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes in devotiekapel. — [WS]

 

Foto's archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 

 

  • "Kapelletje aan Merksemse dokken doelwit van vandalen", Gazet van Antwepren, 31 maart 1990

vkb1 1482 borrewaterstr c96c

vkb1 1482 borrewaterstr c96a

 


 

Borrewaterstr70 c96a
vkb1.1581 - Engelbewaarders en kinderen - Borrewaterstraat 70 (Stedelijke Basisschool 'De Luchtballon')

 

Ingang van de stedelijke basisschool 'De Luchtballon'. Engelbewaarder (peroonlijke beschermengel), laagreliëf door Simon Goossens (gesign.). — [WS]

 

  • Signatuur: 'SIMON GOOSSENS', rechtsonder rechtervoorstelling (met jongetje) - niet gedateerd (1935).

 

  • "We naderen het einde van onze wandeling door het nijverheidsgedeelte van het district Merksem. De laatste bezienswaardigheid zijn de drie levensgrote beelden aan de voorgevel van de stedelijke basisschool, Borrewaterstraat, 70, voorstellende: 'Wetenschap', 'Opvoeding' en 'Onderwijs', van de hand van de beeldhouwer Simon Goossens. In zitting van het college van burgemeester en schepenen van 17 augustus 1935 werd de aanmaak ervan goedgekeurd. Ook de siermotieven aan de ingangspoort uit 1935 zijn het bekijken waard." ['Wandeling door Merksem (met bezienswaardigheden)', Merksem, 1992, p. 32]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

Borrewaterstr70 c96b

 


 

vkb1 0864 bredabaan845 c96
vkb1.1809 (aanwezig) - Onze-Lieve-Vrouw - Bredabaan 845, Jos De Swertsstraat
vkb1.0864 (verdwenen)

 

Het grote beeld van 'Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen' dat hier aan de gevel werd aangebracht is een van de beelden die in de Sint-Jozefparochie werden geplaatst naar aanleiding van de oorlogsgebeurtenissen van 1945. Het kwam er als dank voor het gespaard blijven van have en goed bij het V-bommenoffensief (1944-1945).

 

Het hier getoonde beeld was gebarsten en werd afgenomen in mei 2009. Het werd in bewaring genomen door de dienst Monumentenzorg van de Stad Antwerpen.

Op de in de gevel gebleven console kwam medio 2009 een vervangend beeld, afkomstig uit de collectie van de Kon. Heemkundige Kring Merksem (en afkomstig van de Gasthuishoevestraat 78). — [WS]

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 

  • 13 oktober 1946 : De wijding van het Mariabeeld op de hoek van de Bredabaan en de Jos De Swertstraat. ['Sint Jozefparochie Merksem, 1938-1963: Beknopt historisch overzicht van 25 jaar parochieleven door F. Van de Wal', typoscript, gestencild, p. 14].

 

 

terlindenhofstr265 c96a

Het aan de gevel van de Bredabaan 845 aangebrachte beeld afkomstig van de Gasthuishoevestraat 78, hier nog in de collectie van de Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

Foto Modest Van Camp, 2006

 


 

Burgem-Nolfplein Maria c96
vkb1.1591 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Bredabaan Z. nr., nabij het Burgemeester Jozef Nolfplein

 

Opgesteld aan de zuidzijde van de Sint-Bartholomeuskerk.

 
Op het vroegere kerkhof aan de Sint-Bartholomeuskerk werd in 1904 een beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind op een pijler onthuld. Men vierde hiermee de 50-jarige instelling van het dogma van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen. Vandaag staat dit beeld in een grasperk ten zuiden van de kerk. De vervaardiger ervan wordt niet vermeld.

 

Maria, tenhemelkijkend, draagt het Jezuskind op de linkerschouder en staat op een half-wereldbolvormig voetstuk waarop ze de slang vertrapt. Een opvallend grote en scherpe maansikkel tekent zich achter de globe af. Jezus hanteert de kruisstaf om de kop van de slang te treffen. Beiden dragen een opgezette draadvormige nimbus. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Burgem-Nolfplein Pomp c96
vkb1.0000 - Heilige Bartholomeus - Bredabaan Z. nr., nabij het Burgemeester Jozef Nolfplein

 

Opgesteld aan de Sint-Bartholomeuskerk.

 
Voor de kerk werd in het begin van de 18de eeuw de schandpaal of Kaak opgericht. Deze werd geplaatst op een waterput en voorzien van pompen. Op die manier konden de inwoners die geen waterput binnen hun bereik hadden, daar water komen pompen. (...). In 1867 werd de schandpaal bekroond met een beeld van Sint-Bartholomeus en doordat het aan-de-schandpaal-zetten was afgeschaft verloor de kaak zijn functie en ging men meer en meer spreken van ‘het standbeeld Sint-Bartholomeus.

In 1947 toen de Bredabaan verbreed werd, werd hij weggenomen en in 1955 kwam hij naast de kerk te staan. Bij die wederoprichting kreeg de heilige een mes in de linkerhand als symbool voor zijn marteldood. (hij werd levend gevild) (...). [Somers 2013, zie hieronder]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 

 

  • (Koen Dhollander) Lia Somers, "Terug in de tijd: de Sint-Bartholomeuskerk", Het Nieuwsblad, 09/10/2013 (artikel op www)

 

 


 

Burgem-Nolfplein Bart Weyns c96
vkb1.0000 - Heilige Bartholomeus - Bredabaan Z. nr., nabij het Burgemeester Jozef Nolfplein

 

Opgesteld aan de Sint-Bartholomeuskerk.

 
Een tekstplaat op de gemetste sokkel vermeld de herkomst: "Dit Sint-Bartholomeusbeeld van beeldhouwer J. Weyns sierde de voorgevel van het in 1944 tijdens de bevrijdingsgevechten vernielde gemeentehuis, gelegen hoek Bredabaan-Nieuwdreef (mei 1995)". — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Burgem-Nolfplein Kruisb c96
vkb1.0000 - Christus aan het kruis - Bredabaan Z. nr., nabij het Burgemeester Jozef Nolfplein

 

Opgesteld tegen de gevel van de Sint-Bartholomeuskerk, die in 1947-1951 n.o.v. H. Huygh werd heropgebouwd naar de vooroorlogse toestand. De twee hardstenen gedenkplaten links en rechts aan de voet van het kruis aangebracht verwijzen naar de heroprichting ervan in 1938, bij de vergroting van de kerk. 

Links: "Tot aandeken der heeren van Merksem en Dambrugge uit het geslacht GEELHAND, en van hunne naast bestaanden en nazaten, wier stoffelijke overblijfselen rusten onder deze kerk."

De tweede plaat, rechts aangebracht vervolgt: "Van zijne oorspronkelijke plaats verwijderd, werd dit gedenkteeken in het jaar onzes heeren 1938 bij de vergrootingswerken aan deze kerk uitgevoerd, hier pieteitsvol hersteld." [alles in kapitalen] — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Bredabaan547 c96
vkb1.1493 - H. Franciscus - Bredabaan 547 (Sint-Franciscuskerk, voorhof)

 

Het beeld van de patroonheilige van de kerk, vroeger aangebracht boven de inkom, is al voor 1990 opgesteld in het tuintje tussen kerk en pastorie. Het werd verwijderd bij verbouwingswerken aan de kerk en niet in situ herplaatst. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 

 

  • "(Bredabaan 547) verwijderd bij verbouwingswerken en niet herplaatst." [Louis Van Soom, 'Onze Lieve Vrouwebeelden te Merksem', in 'de Kijkuit', nr. 69 (03/1990), p. 9-10].
  • "Nr. 549. Parochiekerk van St.-Franciscus van Assisi. Parochie opgericht in 1891. Eclectische kerk met neobyzantijnse inslag van 1893-1896 n.o.v. H. Blomme. (...). Ten Z. in het tuintje tussen kerk en pastorie: groot St.-Franciscusbeeld (XX a) dat eertijds boven de ingang tegen de kerkgevel stond." [Bouwen 3nd 1992, p. 353]

 


 

 

houthulst-bredab c96
vkb1.1483 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - Bredabaan, Houthulststraat

 

Op deze hoek verween een beeld van 'Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Jezus' van het veel voorkomende type. Een foto uit 1955, opgenomen in 'Merksem in 1000 zichten en gezichten' p. 87 ('Opening van de optocht'), toont het op de achtergrond.

 

"Destijds stond er een prachtig Mariabeeld op de hoek van de Bredabaan en de Houthulststraat, boven de koffiebranderij 'Oud Merxem' (Fasseur). Na de verbouwingswerken werd het beeld niet herplaatst." [Louis Van Soom, 'Onze Lieve Vrouwebeelden te Merksem', in 'de Kijkuit', nr. 69 (03/1990), p. 10].

 

Foto Jos De Bleser, 2007

houthulststr c96

 


 

Bredabaan nieuwdreef2 c961
vkb1.0865 - Onze-Lieve-Vrouw - Bredabaan, Nieuwdreef 2

 

Aan de kant Nieuwdreef, tegen de Bredabaan aan, werd in 1952 een polychroom beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes in een kleine gevelnis van dit appartementsbebouw geplaatst. — [WS]

Bredabaan nieuwdreef2 c96

 

Foto's Jos De Bleser, 2007

 


 

Gasthuishoevestr2 Bredabaan c96
vkb1.0861 - Onze-Lieve-Vrouw - Bredabaan 137, Gasthuishoevestraat

 

Het beeld van 'Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Jezus', aan deze gevel omstreeks 1933 aangebracht, werd in de loop van 2006 helemaal opgeknapt.

Dit beeldtype is een serieproduct dat voorkomt in de late 19de en eerste helft van de 20ste eeuw. De Madonna werd hier geplaatst op een geblokte console, naar vorm thuishorend in de periode van plaatsing, maar bezit verder een architecturaal opgevat natuurstenen baldakijn, stilistisch in de 19de eeuw te situeren. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 

 

  • Louis Van Soom, 'Onze Lieve Vrouwebeelden te Merksem', 'de Kijkuit', nr. 69 (03/1990), p. 9-10.

 


 

Bredabaan424 VanRoiestr c96
vkb1.0862 - Onze-Lieve-Vrouw - Bredabaan 424, Van Roiestraat

 

Op deze gevelhoek van de Bredabaan werd vermoedelijk op 11 juli 1948 een beeld van Onze-Lieve-Vrouw met als titel 'Koningin van de Wereld' ingezegend. 'Vermoedelijk' omdat de localisering 'Bredabaan-Noord', zoals weergevonden in een historische nota, ruimte open laat voor interpretatie.

Maria wordt rechtopstaand en frontaal voorgesteld, met beide handen omvat ze een 'rijksappel', een wereldglobe met kruis in top. Dit is, evenals een scepter (die hier niet wordt gebruikt), een traditioneel symbool voor een wereldlijke vorst.
Als basis voor deze nieuwe voorstelling – in vorige eeuwen komt die niet voor – is het type van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen gebruikt: Maria staand op de wereldglobe die de eromsluipende slang van het kwaad met de voet vertrapt.
Ook is Maria als heilige figuur voorzien van een nimbus achter het hoofd.

De sculptuur is geplaatst op een decoratieve console met een gevleugelde engelenkop en banderol zonder opschrift.

 

Dit is een van de vele beelden die kort na de Tweede Wereldoorlog bij particulieren aan de gevel werden geplaatst als dank voor bescherming gedurende de periode van de V-bommen (1944-1945). Een in de Sint-Jozefparochie op 9 mei 1944 opgericht 'Mariakomiteit' had daartoe de impuls gegeven. Er kwamen Mariabeelden met diverse voorstellingen, naar gelijkvormigheid werd niet gestreefd. Toch werd hetzelfde type 'Wereldkoningin', in een identieke uitvoering, ook op de hoek van de Van Praetlei 1 met Molenlei en aan de Rerum Novarumlaan 3-5 geplaatst, enkel de console verschilt in het laatste geval. In een polychrome versie is ze aangebracht aan de Melgesdreef 129. — [WS]

 

  • "11 juli 1948 : De wijding van de beelden 'Koningin van de Wereld' op de Bredabaan-Noord en 'O.L.Vrouw van Smarten' op de Fortsesteenweg." ['Sint Jozefparochie Merksem, 1938-1963: Beknopt historisch overzicht van 25 jaar parochieleven door F. Van de Wal', typoscript, gestencild, p. 14].

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

bredabaan632 c96
vkb1.0863 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Bredabaan 632, Rustoordstraat

 

Het beeld van deze biddende Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes verdween hier (nu staat er vrij grootschalige nieuwbouw); in de periode 1991-1993 werd het nog genoteerd.

Het was een commercieel product dat in Merksem ook aangebracht werd aan de Catershoflaan 31, de Laaglandlaan 5-7 (daar met een identieke console), de Van Praetlei 19 en de Zuidkaai bij de 'Molens van Deinze en Antwerpen'; ook aan de Milisstraat 75 in Borgerhout komt dit beeldtype voor. — [WS]

 

OLV OO Biddend DSCF8827 crop B th

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 


 

broederfrederikstr3 c96
vkb1.1494 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - Broeder Frederikstraat 3 (Sint-Eduardus-Instituut)

 

Al in 2001 werd dit beeld niet meer waargenomen. — [WS]

Voor het type, te dateren omstreeks 1945, zie een variant aan de Britselei 44.

 

TedereMoederA DSCF6594 tr3 th

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 


 

camelialei24 c96
vkb1.0867 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Camelialei 24

 

Dit beeld van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, zgn. 'van de wonderdadige medaille', werd hier nog gefotografeerd omstreeks 1982-1983. — [WS]

 

Het beeldtype wordt besproken bij Leeuwenstraat, Vrijdagmarkt 8.

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 


 

2006-11-05 dscf8827 c96
vkb1.1497 - Onze-Lieve-Vrouw - Catershoflaan 31

 

Centraal in de gevel van deze woning uit de jaren 1930-1940, werd een beeld van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen geplaatst. Het staat opgesteld op de eerste verdieping tussen de ramen en wordt gepresenteerd voor een zwart tegelveld dat boven en onder is afgebiesd met een goudband.

Maria wordt in gebed voorgesteld, het hoofd neergebogen en de handen samengevouwen voor zich. Ze draagt rechts een paternoster aan haar zij, als in de Lourdesvoorstellingen. Het beeld bezit een bollend voetstuk waarover vermoedelijk een slang sluipt (die Maria met de voet vertrapt).

De witgeschilderde sculptuur rust op een geschilderde decoratieve console met cartouche. In het veld is een ster en toren opgenomen (een toren boven golven, als een lichtbaken), traditionele elementen uit de Mariale symboliek.

Ongedateerde foto's (jaren 1950?) in de verzameling van de 'Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem' geven een sfeer van een Mariale viering bij dit beeld weer. Een ervan toont een stoet, opmerkelijk, het zijn allen oudere mannen die opstappen, op de vaandeldragende kinderen na. Het beeld zelf was met bloemen omkranst, aan de lantaarn eronder hing een vaandel en twee vlaggen met een Heilig Hart hingen bezijden aan de vensterdorpel. — [WS]

 

 OLV OO Biddend DSCF8827 crop B th

Zie hierboven bij Bredabaan 632, Rustoordstraat voor een opsomming van vergelijkbare beelden.

 

Foto WS, 2006

 


 

2006-11-05 dscf8823 c96
vkb1.1496 - Onze-Lieve-Vrouw - Catershoflaan 79

 

Deze traditionele voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen werd geplaatst tussen de ramen van de bovenste verdieping in een hardstenen nis.

De kleine sculptuur staat op een iets bollend voetstuk en is witgeschilderd. Er is geen verlichting voorzien. — [WS]

 

Foto WS, 2006

 


 

vkb1 1498constantdejongstraat34 c96
vkb1.1498 - Onze-Lieve-Vrouw - Constant De Jongstraat [34]

 

Dit beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes werd van de oude gevel afgenomen, maar in het nieuwbouwproject 'Stella Maris' van de sociale woningmaatschappij 'Woonhaven Antwerpen' heropgenomen. In 2015 kon het beeld worden herplaatst.

Opm.: 'Stella Maris' bezit zowel gevelpartijen aan de Bredabaan, Gijselstraat als Constant De Jongstraat. — [WS]

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 


 

2006-11-05 dscf8870 c96
vkb1.0755 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - De Biezen 17

 

In de Sint-Jozefparochie, een wijk in volle ontwikkeling in de decennia na de Eerste Wereldoorlog, werd deze woning gebouwd in 1938. De bouwheer voorzag de plaatsing van een Mariabeeld zodat de architect een gevelnis in zijn ontwerp incalculeerde.

Het geplaatse beeld is een 'Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Jezus', Maria draagt het geklede, maar jonge Jezuskind op de linkerarm en maakt met haar vrije arm een gebaar naar zijn hartstreek.
Vermoedelijk kon haar naar boven geopende handpalm een voorstelling van een symbolisch hart bevatten, ofwel was dit element van in het begin afwezig, ofwel verdween het later.

Wegens de overschildering en slechte toestand van de verflaag is moeilijk op te maken of op de borst van Jezus een reliëf met het H. Hart aanwezig is. Bij goed kijken twijfelt men niet, al moet men wel weten waarnaar te zien.
Jezus maakt een verwelkomend gebaar naar de voorbijganger, een vriendelijke groet met beide armen breed gespreid. De relatie met een kruisvorm en dus een voorafspiegeling van de kruisdood is hier in kern aanwezig.

De sculptuur bevat een bollend voetstuk overgaand in een  voetplaat met afgeschuinde hoeken.

Vandaag is het gebouw, na leegstand, opnieuw bewoond. De nieuwe eigenaar is bezig met een opknapbeurt. — [WS, 6/11/2006]

 

Foto WS, 2006

 

Opmerking: beeld en nis verdwenen bij de renovatie van de gevel. In 2013 was de Madonna nog aanwezig, in 2014 niet meer — Zie Google Street View (situaties van 2013 en 2014)

 

 


 

2006-11-05 dscf8862 c96
vkb1.0756 - Onze-Lieve-Vrouw - De Biezen 21, Meereigen

 

Het hoekgebouw waarop dit Mariabeeld werd geplaatst dateert van omstreeks 1939 en kreeg pas kort na de Tweede Wereldoorlog een beeld aan de gevel.

De 'Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen' werd er geplaatst in een parochiale aktie als dank voor bescherming na de verwoestende V-bommenaanval op Groot-Antwerpen (1944-1945), waarbij Merksem zwaar werd getroffen. Al kwam net de Sint-Jozefparochie er goed vanaf wat slachtoffers betreft, men was er echt met de schrik van afgekomen. — [WS]

 

Foto WS, 2006

 

Opmerking: al in 2013 was de gevel (inclusief beeld) helemaal herschilderd - Google Street View

 


 

DeLunden Lge-bremstraat 1949-05-08 1
vkb1.1529 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - De Lunden, Lange Bremstraat 3

 

Er bestaat in de verzamelingvan de KKvHM een fotorelaas van de feestelijke inzegening op 8 mei 1949 van het beeld 'Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen' op de hoek van De Lunden en Lange Bremstraat. Het gebouw bestaat vandaag nog maar het beeld werd afgenomen. — [WS]

 

OLV OO Biddend DSCF8827 crop B th

DeLunden Lge-bremstraat 1949-05-08 2

Foto's: Ger. Laureys (8/05/1919) – archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM)

 


 

Deuzeldlaan237Irislei c96
vkb1.1499 - Onze-Lieve-Vrouw - Deuzeldlaan 237, Irislei

 

Het gebouw op deze hoek, vermoedelijk opgetrokken in de jaren 1920, bevat een minder frequent voorkomend beeld 'van het Heilig Hart van Maria'. Maria draagt een kroon en toont een zeer opvallende symbolische voorstelling van het Heilig Hart op haar borst. De voorstelling is academisch klassiek in opvatting (houding en drapering) en zal hoogstwaarschijnlijk als serieproduct ook elders voorkomen.

Er is geen overluifeling voorzien en het beeldhouwwerk rust op een getrapte, blokvormige console. Een devotielantaarn is niet aanwezig. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

deuzeldlaan237 c96 


Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

VanHeybeeck31 c96
vkb1.0891 - Onze-Lieve-Vrouw (?) - Dokter Maurice Timmermanslaan, Van Heybeeckstraat 31

 

Tekst in voorbereiding

 

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

2006-11-05 dscf8908 c96
vkb1.1271 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Du Chastellei 36-38

 

Op de scheimuur van een in spiegelbeeld opgetrokken tweewoonst is hoog in de gevel een groot beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind geplaatst. De gebouwen dateren van de periode net voor de Eerste Wereldoorlog, maar de sculptuur is duidelijk van later. Een gelijkaardig beeld werd omstreeks 1945 aan de Sint-Jacobsmarkt 17 en ook aan de Oever 16 aangebracht. Het was een serieproduct van Ch. Proost.

 

Maria is voorgesteld in een sober gewaad en draagt haar Kind op de rechterarm, Jezus vleit zich tegen zijn Moeder aan. Het Kind is gekleed en voorzien van een nimbus achter zijn hoofd. Bij Maria ontbreekt deze en evenmin draagt ze een kroon, maar haar rol als koningin wordt verbeeld door de rijksappel die ze met haar vrije linkerhand tegen haar borst geklemd houdt.

Deze Madonna is een variant op het type 'Koningin van de Wereld' dat elders in de Sint-Jozefparochie tot driemaal toe voorkomt. Dat zijn allen beelden geplaatst op het eind van of kort na de Tweede Wereldoorlog.

Dit beeld komt niet voor een beknopte – en vermoedelijk onvolledige – opsomming van Mariabeelden die werden geplaatst door het 'Mariakomiteit' van de Sint-Jozefparochie na de V-bomaanvallen. Een plaatsingsdatum moet dus in het midden worden gelaten.

 

De beeldhouwer heeft wel degelijk rekening gehouden met een hoge plaatsing van zijn werk, Niet alleen is de figuur langgerokken vanop stahoogte gezien, maar de gelaatsexpressie komt pas tot haar recht als men vrij dicht bij de gevel (en dus de sculptuur) nadert.

Het beeld bezit een eenvoudige hoekige voetplaat en rust op een hoekige console in omgekeerde trapvorm. Er is geen verlichting voorzien. — [WS]

2006-11-05 dscf8912 c96

 

"De beeldhouwer heeft wel degelijk rekening gehouden met een hoge plaatsing van zijn werk, Niet alleen is de figuur langgerokken vanop stahoogte gezien (foto onder), maar de gelaatsexpressie komt pas tot haar recht als men vrij dicht bij de gevel (en dus de sculptuur) nadert (foto boven)."

 

Foto's WS, 2006

 


 

Eethuisstr104 c96
vkb1.1495 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Eethuisstraat 104

 

Aan deze vrijstaande woning met naam 'Begonia', te dateren in de jaren 1920-1930, is centraal aan de gevel een sterk gestileerd madonnabeeld aangebracht. Mogelijk dateert het uit de bouwperiode en zal het toen als 'modern' zijn beschouwd.

Maria draagt heer jong Kind (het lijkt wel een busselkind) op de rechterarm, beiden lijken naar de beschouwer te kijken. Haar hoofd is met een nauwsluitende hoofddoek bedekt die enkel het gelaat vrij laat.

Het strakke kleed, naar onder toe vernauwend, is haast plooiloos. De vorm van de staande figuur gaat over in een bolvormige basis, onderaan voorzien van een golfrand en eindigend in een veelhoek. Het beeld rust op een eenvoudige hoekige, getrapte console.

Het geheel van beeld en console is wit geschilderd en contrasteert sterk met de bruinrode baksteengevel. — [WS]

 

Zie ook: Emiel Lemineurstraat 53, Vrijhandelstraat en Trammezandlei 38, Lebaudystraat.

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

elfnovemberstr67 c96
vkb1.0869 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - Elfnovemberstraat 67

 

Informatie over deze Madonna ontbreekt, er is enkel de foto uit 1982 als getuige.

Ogenschijnlijk betrof het een beeldhouwwerk uit de jaren 1930 waarbij het thema van Moeder en Kind sterk werd benadrukt. Er was duidelijk oogcontact tussen beiden.

 

OLVK JVdB Bth
In Berchem komt dit type ook voor. Aan de Helderstraat 24 werd een gelijkaardig beeld geplaatst in de periode 1935-1939, het werd geleverd door José Van den Broeck ('Kristelyke Kunst', Kammenstraat 70, Antwerpen). Ook aan de Generaal Drubbelstraat 107, Prins Leopoldlaan 38 en Troyentenhoflaan 65 werden zulke beelden aangebracht. Het formaat ervan is middelgroot (ca. 70 cm zonder voetstuk).

 

 

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

elfnovemberstr67 c961

 


 

emiel-lemineurstraat1 c96
vkb1.0879 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - Emiel Lemineurstraat 1, Vrijhandelstraat

 

Gevelbeeld. Beeldengroep met een zittende Onze-Lieve-Vrouw met het rechts van haar staand Jezuskind, gekleed met enkel een lendendoekje. Effen voetstuk. Console met engelenkop. Aan elke kant een lantaarn aan de muur.

Vermoedelijk was dit auteurswerk, maar dan wel een historiserend beeldhouwwerk (uit de late 19de eeuw of vroege 20ste eeuw?), gebaseerd op voorbeelden uit de Barok of laatbarok, zonder ervan een kopie te zijn. — [WS]

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

emiel-lemineurstraat1 c961

 


 

emiel-lemineurstraat53 c96
vkb1.1503 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind (verdwenen) - Emiel Lemineurstraat 53, Vrijhandelstraat

 

Aan deze gevel verdween een beeld waarvan het type besproken wordt bij Eethuisstraat 104, enkel de console op de afgeschuinde gevelhoek resteert nog. — Zie Google Street View.

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

EugeenMeeusstr37 c96
vkb1.1586 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Eugeen Meeusstraat 37

 

Deze 'Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Jezus' werd geplaatst in 1945 als bescherming tegen luchtaanvallen. Het type wordt besproken bij Begijnenstraat 71.— [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 OLVK DSC 0282 c8blue th

 

 


 

eugeen-meeusstraat westkaai c96
vkb1.1585 - Onze-Lieve-Vrouw(?) (verdwenen) - Eugeen Meeusstraat, Westkaai

 

Op de hoek van de Eugeen Meeusstraat met de Westkaai verdween vermoedelijk al voor 1990 een religieus gevelbeeld.

De nu nog zichtbare ondiepe gevelnis, afgedekt met een bakstenen overluifeling in spitsboogvorm, bezit een hoekige getrapte console. Het laatste element doet vermoeden dat hier in de jaren 1930-1950 een Mariabeeld werd geplaatst. Preciezer misschien zelfs in de periode 1944-1945 of kort erna. Dergelijke consoles werden immers vaak gebruikt bij de Merksemse Mariale beelden die werden geplaatst naar aanleiding van het V-bommenoffensief, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. — [WS]

 

Opm. in 2013 was dit gebouw (met de nis) nog aanwezig, in 2014 was de locatie een bouwwerf (zie Google Street View).

 

Foto Modest Van Camp, 2006

 


 

0000 temp278 geen-afb
vkb1.1506 - Onze-Lieve-Vrouw van Smarten (verdwenen) - Fortsteenweg

 

"11 juli 1948 : De wijding van de beelden 'Koningin van de Wereld' op de Bredabaan-Noord en 'O.L.Vrouw van Smarten' op de Fortsesteenweg." ['Sint Jozefparochie Merksem, 1938-1963: Beknopt historisch overzicht van 25 jaar parochieleven door F. Van de Wal', typoscript, polykopie, p. 14].

 

Deze locatie is erg ongepreciseerd, het beeld kon niet worden gelocaliseerd tijdens een plaatsbezoek in 2001. Vermoedelijk is het verdwenen. — [WS]

 

 


 

FransdelArbrelaan38 c96
vkb1.0878 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Frans de l'Arbrelaan 38

 

Deze Madonna werd aangebracht boven het bovenlicht van de inkomdeur van deze woning met art-deco-invloed, een ontwerp van architect Edward Craeye (1879-1958). Hetzelfde type van beeld kwam vroeger ook voor aan de Gretrystraat 28. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Gagelveldenstr10 c961
vkb1.1511 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Gagelveldenstraat 10

 

Boven de inkomdeur van deze rijwoning is een hagelwit reliëf ingemetst. Is het een voorstelling van Maria met Kind of moeder met kind? Het is wel degelijk Maria, ze wordt afgebeeld met een (moeilijk zichtbare) nimbus achter het hoofd. Onderaan is er een kleine bloemendecoratie. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Gagelveldenstr34 c96
vkb1.1509 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Gagelveldenstraat 34

 

Deze Madonna staat opgesteld boven de inkom van de rijwoning in een gemetste nis met opmerkelijke omranding in baksteenpolychromie (rood en zwart).

Hetzelfde beeld komt voor op de hoek Scheldestraat met Volkstraat 31; mogelijk werd het Merksemse beeld ook omstreeks 1935 aangebracht, de stijlkenmerken van de woning spreken dit niet tegen.

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

Gagelvelden20A c96
vkb1.1830 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Gagelveldenstraat 20A, Zusters van Onze-Lieve-Vrouwstraat

 

Dit beeld is in de Tweede Wereldoorlog van de hoek Kerkstraatje (d.i. Borrewaterstraat) en Bredabaan overgebracht naar deze locatie. Een ingemetste gevelsteen met inscriptie "Uit dank aan O.L.Vrouw voor bescherming tijdens de V.bommen 1944/1945" herinnert er aan.

Deze laat-19de-eeuwse Madonna, voorzien van insteekscepter en opzetkronen, werd in 2012 gerestaureerd (zie tekst hieronder). — [WS]

 

(Merksem) In de Merksemse Gagelveldenstraat 20A, hoek Zusters van Onze-Lieve-Vrouwstraat, werd het gevelbeeld gerestaureerd.
Deze Onze-Lieve-Vrouw met Kind sierde eerder de hoek Bredabaan en Borrewaterstraat (destijds ‘Kerkstraatje’), maar werd na de Tweede Wereldoorlog naar hier overgebracht. De buurtbewoners drukten hiermee hun dankbaarheid uit voor het bevrijd zijn van de oorlogsgruwel.
Onze vereniging [Voor Kruis en Beeld - WS], in principe enkel werkzaam in de Antwerpse kernstad, heeft door aanmoediging van Schepen Philip Heylen ook dit beeld laten restaureren. De werkzaamheden waren afgerond op vrijdag 5 oktober 2012, net de dag voor de Merksemse Bevrijdingsfeesten. ["Kroniek, oktober 2011 - december 2012", 'Nieuwsbrief Vrienden van de Antwerpse Madonna’s', nr. 19 (2012), p. 30-31].

 

Foto Jos De Bleser, 2007

zustersolvstr c96 

Een historische foto toont de Madonna van de Gagelveldenstraat 20A zoals ze aangebracht was in de gevelnis van het hoekpand Bredabaan met het smalle 'Kerkstraatje'.

 


 

2006-11-16 duivelhoek c961
vkb1.1592 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Gasthuishoevestraat, (woonerf 'De Werf' in de 'Duivelshoek', Leopoldstraat 17 - verdwenen)

 

Een nu verdwenen woonerf, ontstaan vanaf 1842 aan de 'Duivelshoek' bestond uit een 24-tal huisjes deels gelegen aan de actuele Gasthuishoevestraat, deels achterin. Ze waren nogal onregelmatig opgesteld omheen een plein met bornput. De bewoners spraken van 'de Werf' om hun woonplek te localiseren. Later heette het hier Leopoldstraat. Naast de toegang aan de Gasthuishoevestraat (ongeveer aan het actuele nr. 92) kwam ook het 'Kerkepad', een wegel naar de dorplaats (Bredabaan), hierop uit. Dit nu verdwenen pad heette later Leopoldstraatje.

Aan de gevel van herberg 'den Engel' op de Werf (Leopoldstraat 17), uitgebaat door Jan-Baptist Van Eyen (1850-1911) en Maria Bremans (1848-?), hing niet alleen een uithangbord met geschilderde voorstelling van een engel maar er was ook een Mariagevelbeeld met lantaarn.

Deze Madonna, in feite een 19de-eeuws interieur-devotiebeeld, bleef bewaard in privébezit na de sloop van de hele buurt.
De sculptuur, bekend o.m. als 'Notre Dame des Victoires' was heel populair in de 19de eeuw. Maria wordt staand voorgesteld met Jezus rechtopstaand aan haar zijde. Deze staat op een kleine wereldbol geschraagd door een wolkenzuil. Beiden zijn gekroond met een vrij hoge, bovenaan toelopende kroon. Het voetstuk is bollend met daarop wolkjes en gevleugelde engelenkopjes. Er komen gepolychromeerde en monochrome beeldjes voor – de laatsten met gouddecoratie – en dit in diverse groottes. — [WS, 2006]

• Citaat: "Jan Baptist Van Eyen en Maria Virginia Bremans openden in de Duivelshoek (Leopoldstraat, nr. 17) de herberg 'den Engel' en lieten een schone, witte engel op het uithangbord schilderen.
Tegen de gevel van de herberg was een O. L. Vrouwebeeldje geplaatst. Er hing een lantaarntje onder met een 'oliepeerke' om het beeld te verlichten. Voor het olieverbruik werd ieder jaar een omhaling gedaan bij de geburen.
Dit beeld werd voor een speciale intentie geplaatst en vereerd. Ik, Jef Vinck, kleinzoon van Jan Baptist Van Eyen heb nog geweten dat er rond 1912 vreemde mensen kwamen bidden en souveniers offeren." (Frans Cauberghs, Rik Delvaux, Willy Van Tichelt en Louis Van Soom, 'Oude Duivelshoek en omgeving', [Merksem, 1986], p. 42-43).

• Illustratie uit Cauberghs 1986, p. 45 "Het O. L. Vrouw gevelbeeld van de herberg 'Den Engel'. Het dateert uit de vorige eeuw en is het enige wat overblijft van de 'Oude Duivelshoek'."

 


 

gasthuishoevestraat78 c96
vkb1.1512 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Gasthuishoevestraat 78

 

Dit in 1880 geplaatst beeld, ingehuldigd door pastoor Michielsen, wordt door de KKvKM betiteld als 'Onze-Lieve-Vrouw van Victorie'. Voorgesteld wordt Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen.

Het beeld werd in de loop van de 20ste eeuw afgenomen en was voor een tijd ondergebracht in het 'Hofke van Roosendaal'. Sinds 2009 is het herbestemd, het werd aangebracht aan de Bredabaan 845, Jos De Swertsstraat

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

GenMahieustr11 c96
vkb1.1513 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Generaal Mahieustraat 11

 

Tussen de ramen van de bovenverdieping van deze rijwoning komt een veel voorkomende versie van het beeld van 'Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Jezus' voor. — [WS]

Het type wordt besproken bij Kasteelpleinstraat 45.

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 


M4110127 c96
vkb1.1258 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Gildestraat

 

Deze 20ste-eeuwse sculptuur van 'Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes' werd afgenomen op 7 december 2004 van een rijhuis in de Gildestraat in Merksem. Het gebouw, eigendom van de school Stella Maris, werd voor een schooluitbreiding gesloopt.

De demontage gebeurde door Ward Buys (Voor Kruis en Beeld) met een hoogtewerker. Nadien is het Lourdesbeeld in depot genomen door Voor Kruis en Beeld.


 

Foto Ward Buys, 2004

 

 

2005-10-21 8527 c96 

Foto WS, 2005 (in depot Voor Kruis en Beeld)

 


 

houthulststr63 hist1982 c96
vkb1.0874 - Onze-Lieve-Vrouw van Smarten - Houthulststraat 63

 

Het is verwonderlijk deze grote voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten aan de gevel van dit bescheiden rijhuis aan te treffen. De plaatsing ervan moet zijn reden hebben gehad, alleen kennen we ze niet.

Naar vorm is het een academisch opgevat beeldhouwwerk, één dat gangbaar was van de late 19de eeuw tot in de eerste decennia van de 20ste eeuw. Het rust op een geblokte, getrapte console van een type dat in de jaren 1920 en 1930 frequent voorkwam.

 

Maria's gelaat is diep verdoken in haar hoofddoek en met haar handen drukt ze een symbolisch hart tegen de borst. Dat smartelijk, brandende hart is doorstoken door een zwaard (dolk) en omkranst met rozen. — [WS]

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

Houthulststr145 c96
vkb1.1514 - Christus Heilig Hart - Houthulststraat 145 A

 

Boven de inkomdeur van deze rijwoning uit het midden van de 20ste eeuw werd in 1960 een middelgroot beeld (60 cm hoog) van een zegenende Christus aangebracht. Met de vrije linkerhand wijst hij naar zijn hartstreek. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

jaakcoveliersstraat40 1982 c96
vkb1.1515 - Onze-Lieve-Vrouw (verdwenen) - Jaak Coveliersstraat 40

 

Het bijschrift bij deze foto luidt: "Bijdrage van buurtbewoners; plaatsing 1958; plaaster; 80 cm; O.L.V. Onbevlekt Ontvangen; foto april 1982". De Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes is hier inmiddels verdwenen samen met het gebouw waarin ze opgesteld stond. — [WS]

 

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

vkb1.1274 c961
vkb1.1274 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Karel Van Dammestraat 3, Borrewaterstraat

 

Dit beeld werd opgeknapt teruggeplaatst na renovatiewerkzaamheden aan dit hoekhuis in de periode 2005-2006. — [WS]

 

Zie voor een bespreking van dit type Tabakvest 47.

 

Foto Jos De Bleser

 


 

2009-04-07 dscf0379 c96
vkb1.1516 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Kasterveldenstraat 55

 

Een (haast) vergelijkbaar beeldje is aanwezig aan de René Carelsstraat 27 in Borgerhout. Datgene werd ingezegend in 1948 en beeldhouwer Vanderheyden uit Turnhout wordt als maker vermeld. — [WS]

 

Foto WS, 2009

 


 

2009-04-07 dscf0385 c96
vkb1.1517 - Onze-Lieve-Vrouw - Kasterveldenstraat 82

 

In dit gevelnisje, op de eerste verdieping van deze rijwoning, is vandaag een Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen (Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes) te zien; voordien stond hierin een Onze-Lieve-Vrouw met Kind. Dat oudste beeldje (35 cm hoog) werd aangebracht in mei 1950 en was een geschenk van architect E. Heylen. — [WS]

 

Foto WS, 2009

 

 

  • Louis Van Soom, 'Onze Lieve Vrouwebeelden te Merksem', in 'de Kijkuit', nr. 69 (03/1990), p. 9-10.

 

kastervelden82 c96

Foto archief Koninklijke Kring voor Heemkunde Merksem (KKvHM), gefotografeerd april 1982

 


 

Klaverbloemstr46 c96
vkb1.1877 - Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Klaverbloemstraat 46

 

Moeder Gods, type van de 'tedere moeder' met mantel in driehoeksvorm. Een commerciël product in een klein spitsboognisje aan de zijgevel met inkomdeur van deze halfvrijstaande woning. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 

TedereMoederB DSCF6541 s2 Blue th

 


 

Klaverbloemstr62 c96
vkb1.1878 - Onze-Lieve-Vrouw - Klaverbloemstraat 62

 

Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, 'van de wondedadige medaille'. Een commerciël product in een klein spitsboognisje boven de inkomdeur van de rijwoning. — [WS]

 

Foto Jos De Bleser, 2007

 


 

2006-11-05 dscf8898 c96
vkb1.0758 - Onze-Lieve-Vrouw - Kroonplein 52

 

Op de eerste verdieping van het gebouw in de hoek van het Kroonplein met aansluiting aan de Du Chastellei is een vrij groot beeld van 'Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen' aangebracht.

 

De hier gebruikte voorstelling gaat terug op de eerste 19de-eeuwse types van de Onbevlekte Maagd uit ca. 1855. Maria wordt gekroond afgebeeld met de armen neergehouden naast zich. In latere tijd komt de versie van Maria in biddende houding meer voor, ze draagt dan geen 'wereldse' kroon meer maar wel een nimbus als teken van heiligheid.
Opmerkelijk is dat verdere symboliek ontbreekt, het beeld rust op een kleine hoekige voetplaat zonder referenties die bij dit Mariatype horen: er is geen wereldglobe, maansikkel of slang aanwezig.

 

Naar uitwerking is de sculptuur niet specifiek bedoeld om hoog geplaatst te worden, ze kan evengoed op stahoogte bekeken worden. Vanuit een kikkerperspectief gezien functioneert ze zelfs niet goed, men dient wat afstand te nemen om contact te krijgen met de mimiek van handen en gelaat.

De console waarop het beeld rust is van het hoekige type in trapvorm, wat een datering qua plaatsing in het interbellum toelaat maar evengoed nog omstreeks 1945 valt te situeren. — [WS]

 

 

2006-11-05 dscf8892 c96 

Foto's WS, 2006

 

 

Naar uitwerking is de sculptuur niet specifiek bedoeld om hoog geplaatst te worden, ze kan evengoed op stahoogte bekeken worden. Vanuit een kikkerperspectief gezien functioneert ze zelfs niet goed, men dient wat afstand te nemen om contact te krijgen met de mimiek van handen en gelaat.

2006-11-05 dscf8894 c96

 


 > volgende